W przypadku dziedziczenia ustawowego istnieje określony porządek dziedziczenia. Zasadą jest, że jeżeli spadkodawca ma zstępnych (dzieci, wnuków), to do dziedziczenia dochodzą tylko oni w ewentualnym zbiegu z małżonkiem spadkodawcy. A zatem w tym, konkretnym przypadku syn jest jedynym spadkobiercą, zaś siostra zmarłego ewidentnie działała w złej wierze chcąc dojść do spadkobrania.
W pierwszej kolejności należy dokonać zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez siostrę spadkodawcy. W tym celu syn powinien złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku w sądzie lub u notariusza (art. 640 § 1 k.p.c.) najpóźniej terminie 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o tytule powołania do spadku (art. 1015 § 1 k.c.), a więc o śmierci ojca. Jeżeli ten termin upłynął to skutek prawny będzie taki, jakby syn złożył oświadczenie o przyjęciu spadku wprost (bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe).
Kolejnym krokiem winno być wystąpienie do sądu o wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez syna i jednocześnie o uchylenie takiego postanowienia dotyczącego siostry spadkodawcy.
Gdy sąd wyda stosowne postanowienie, co tym przypadku jest pewne należy doprowadzić do unieważnienia umów sprzedaży nieruchomości zawartych przez siostrę spadkodawcy. Podstawą prawną jest art. 1028 k.c., który wprowadza ochronę osób dokonujących czynności prawnych ze spadkobiercą legitymującym się stwierdzeniem nabycia spadku, ochrona ta bowiem obejmuje jedynie te przypadki, gdy osoby te działają w dobrej wierze. W tym przypadku sąsiedzi prawdopodobnie wiedzieli o istnieniu syna zmarłego, a zatem działali w złej wierze. Na tej podstawie można w procesie cywilnym doprowadzić do unieważnienia umów i następnie zmiany w księgach wieczystych. Ewentualne zmiany poczynione przez nabywców, które zmniejszają wartość nieruchomości (zburzenie domu) powinny być zrekompensowane synowi.
Jeżeli nie byłoby możliwe przypisanie złej wiary nabywcom nieruchomości, to można skierować roszczenie odszkodowawcze do siostry spadkodawcy na podstawie art. 415 k.c. W tym przypadku wykazanie winy tej osoby nie będzie nastręczać trudności. Rozwiązanie to niesie ze sobą jednak ryzyko niemożliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji z majątku dłużnika, szczególnie jeśli nie posiada ona np. nieruchomości, lokat bankowych itp.
Osobną zupełnie kwestią jest, iż całą sprawą powinien zainteresować się także prokurator, gdyż mamy tu bezsprzecznie do czynienia z kradzieżą z art. 278 § 1 kodeksu karnego, chociaż zawłaszczona rzecz była przedmiotem współwłasności. Ponieważ występku tego nie dokonano na szkodę osoby najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 k.k. to jest on ścigany z urzędu.

27-09-2002r.

Cywilne

1369